“Said azim xo’ja” masjidining saytiga xush kelibsiz!
“Said Azim Xo‘ja” jome masjidi — imon, saxovat va ajdodlarga hurmat poydevoriga qurilgan ko‘p asrlik tarix va zamonaviy jamiyat o‘rtasidagi ko‘prikdir. Sizni rasmiy veb-saytimizda qutlashdan mamnunmiz, bu yerda siz jamoamiz hayoti haqida ma’lumot topasiz, shuningdek, ushbu muqaddas maskanning boy ma’naviy va tarixiy merosiga oshno bo‘lasiz. Bizning vazifamiz – qavm uchun ma’naviy markaz bo‘lib xizmat qilish va bu muqaddas dargohni o‘z mehnatlari bilan bunyod etgan va qayta tiklagan buyuk insonlar xotirasini avaylab-asrashdir.
«Allohning masjidlarini faqat Allohga va oxirat kuniga imon keltirgan, namozni barkamol o‘qigan, zakot bergan va Allohdan boshqadan qo‘rqmaganlargina obod qilurlar. Ajab emaski, ana o‘shalar hidoyat topguvchilardan bo‘lsalar».
(Tavba surasi, 18-oyat)
Masjid haqida
To‘rt asrlik ma’naviyat
Masjidimiz tarixi XVII asrning qa’riga borib taqaladi – unga 360 yildan ziyod vaqt avval asos solingan. Asrlar davomida u butun atrofdan mo‘min-musulmonlar yig‘iladigan jome masjidi bo‘lib, mintaqaning asosiy ma’naviy markazi sifatida xizmat qilgan.
O‘zining uzoq tarixi davomida bu muqaddas qadamjo uch marta yirik qayta qurishni boshdan kechirgan va ularning har biri o‘z davrining ko‘zga ko‘ringan insonlari tomonidan amalga oshirilgan:
- Birinchi ta’mirlash Nurmuhammadxo‘ja ismli ma’rifatli va badavlat inson tomonidan o‘tkazilgan.
- Ikkinchi ta’mirlash 1810-yillarda Mirxalil xo‘janing o‘g‘illari sa’y-harakatlari bilan amalga oshirilgan.
- Uchinchi, eng muhim, qayta qurish 1890-yillardan so‘ng Saidazimxo‘janing o‘zi boshchiligida o‘tkazilib, u o‘z kuch va mablag‘larini Allohning uyini yangilashga sarflagan.
1937-yili, stalincha qatag‘onlar davrida, masjid yopilgan. 92 yil mobaynida uning eshiklari mo‘minlar uchun berk bo‘ldi, lekin u haqdagi xotira insonlar qalbida yashashda davom etdi.
Muqaddas qadamjoning qayta tiklanishi (2023) — ajdodlarga hurmat bajosi
Masjid tarixida yangi sahifa 2023-yilda ochildi. Namanganga tashrifi chog‘ida Saidazimxo‘janing nabirasi, jahonga mashhur tadbirkor va homiy Azim Roy (Ro‘zioxun Saidazimov) “Zarbdor” mahallasi oqsoqollari bilan uchrashdi. Ularning bobosi nomi bilan bog‘liq muqaddas dargohni qayta tiklash haqidagi samimiy iltimosini eshitib, u ikkilanmasdan, ushbu tarixiy joyda o‘z hisobidan yangi, zamonaviy masjid qurishga qaror qildi.
Bu ezgu loyiha avlodlar vorisiyligi ramziga aylanib, insonlarni birlashtirdi. Qurilishga Azim Royning jiyanlari – Mirjalol va Mirzafar Miryusupovlar boshchilik qilishdi. Mahalliy tadbirkorlar va mutaxassislar katta yordam ko‘rsatishdi. Lekin loyihaning asosiy harakatlantiruvchi kuchi birdamlik ruhi bo‘ldi: mahalla ahli umumiy ezgu ishga o‘z mehnatini sarflab, qurilishda (hasharda) faol ishtirok etdi.
Me’morchilik
An’analar va zamonaviylik uyg‘unligi
“Said Azim Xo‘ja” masjidining yangi binosi zamonaviy qurilish texnologiyalari va an’anaviy islom me’morchiligining ko‘p asrlik qoidalarining uyg‘un birligini namoyon etadi. Ulug‘vor gumbazdan tortib, nafis minoralargacha bo‘lgan har bir unsur ma’naviy merosga hurmat bilan ishlangan.
Qadimiy yog‘och darvozalar o‘tmish bilan bog‘lovchi o‘ziga xos yodgorlik va rishtadir. Bir vaqtlar ular Azizxo‘ja eshon madrasasiga tegishli bo‘lgan. Dinga qarshi tazyiqlar davrida bu oddiygina ko‘rinishdagi darvozalar hukumatning ortiqcha e’tiborini tortmaslik uchun shu yerga o‘rnatilgan edi. Bugun ular tarixning jim guvohlari va xalqimizning matonatli imoni ramzi sifatida e’zozlanadi.
Yangiliklar
Asoschilarimiz
Saidazimxo‘ja (taxm. 1853-1958 yy.)
Saidazimxo‘ja Namanganning taniqli shaxslaridan biri – o‘zida tadbirkorlikning yuksak iqtidorini va chuqur diniy bilimlarni mujassam etgan inson edi. O‘z faoliyatini butun shaharga “Saidazim qandfurush” nomi bilan tanilgan mohir qandolatchi sifatida boshlab, u Namanganda ilg‘or Yevropa uskunasiga ega birinchi qand zavodiga asos solib, yangilikka intiluvchanlik ruhini namoyon etdi.
Biroq, uning hayotidagi asosiy ish dinga xizmat qilish edi. O‘ta dindor inson va Qur’oni Karimni yod bilgan hofiz bo‘lgani holda, u mintaqaning ma’naviy hayotiga ulkan hissa qo‘shdi. Aynan u Qalqonquloqdagi masjidning uchinchi keng ko‘lamli qayta qurilishiga boshchilik qilib, uning homiysiga aylandi.
Saidazimxo‘janing taqdiri og‘ir sinovlarga to‘la bo‘ldi. Sovet hokimiyati yillarida u “quloq” sifatida qatag‘on qilindi, hibsga olindi va mo‘jiza tufayli otib tashlanishdan omon qoldi. Uni Qozog‘istonga surgun qilishdi, keyinchalik u Qirg‘izistonning Chaldovar qishlog‘idan panoh topdi va umrining oxirigacha o‘sha yerda yashab, o‘zidan so‘ng mohir bunyodkor va imoni mustahkam inson sifatida yorqin xotira qoldirdi.
Nasabnoma va ajdodlar: Asrlarga tutash ildizlar
Saidazimxo‘janing ezgu ishlari uning ajdodlari an’analarining davomi edi. Uning nasli Namanganning buyuk va e’zozli insonlaridan biri, tarixiy manbalarga ko‘ra nasabnomasi Payg‘ambarimiz Muhammad (s.a.v.)ga borib taqaladigan Abdullohxo‘ja eshonga bog‘lanadi.
Abdullohxo‘ja eshon ma’naviy ustoz bo‘lgan, uning tarixiy G‘ishtko‘prik mavzesidagi uyi esa mo‘minlar uchun tortishish markazi bo‘lgan. Imon, mehnatsevarlik, halollik va xalqqa xizmat qilish an’analari bu oilada avloddan-avlodga o‘tib, kelajakdagi yutuqlar uchun mustahkam ma’naviy poydevor yaratgan.
Azim Roy (homiy va nabira): Ajdodlar ishining munosib davomchisi
Azim Roy (tug‘ilgandagi ismi Orozaxun Fayziyevich Saidazimov) – o‘zining buyuk bobosining munosib nabirasi, jahonga mashhur tadbirkor va filantrop. Uning hayot yo‘li – misli ko‘rilmagan iroda kuchining tarixidir. Og‘ir yetimlikda o‘tgan bolalik va ko‘plab sinovlarni boshdan kechirib, u butun dunyo bo‘ylab metallurgiya, qurilish va investitsiya sohalarida yirik kompaniyalarga asos solib, ularga rahbarlik qilib, biznesda ulkan muvaffaqiyatlarga erishdi.
O‘zining yuksak xalqaro mavqeiga qaramay, Azim Roy hech qachon o‘z ildizlarini va boshiga tushgan qiyinchiliklarni unutmadı. Uning harakatga undovchi dasturiga aylangan hayotiy tamoyili shunday deydi: “Qayerdan ekanligingni unutma, shunda hayot senga bir paytlar yetishmagan mehr-oqibat uchun javob qaytarish imkonini albatta beradi”.
Bu tamoyil uning keng ko‘lamli xayriya faoliyatida yorqin aks etadi. 30 yildan ortiq vaqt davomida u Qirg‘izistondagi Belovodsk bolalar psixonevrologiya statsionarining bosh homiysi bo‘lib, o‘zi tug‘ilib o‘sgan Chaldovar va Buqara qishloqlari aholisiga doimiy yordam ko‘rsatib keladi. Namangandagi “Said Azim Xo‘ja” masjidining qurilishi uning ajdodlar xotirasiga xizmatining gultoji va bir insonning ezgu ishlari butun jamiyatga qanday xizmat qilishi mumkinligining yorqin namunasi bo‘ldi.